Jest to badanie endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego (jelito grube) za pomocą endoskopu, tj. przyrządu pozwalającego na zajrzenie do wnętrza badanego narządu. W przypadku kolonoskopii endoskop nazywany jest kolonoskopem. Giętki aparat wprowadzany jest przez odbyt, wolno przesuwany jest do przodu przez odbytnicę, a następnie wzdłuż całego jelita grubego do końca jelita grubego. W razie potrzeby istnieje możliwość zbadania końcowego odcinka jelita cienkiego (część krętnicy). W najnowocześniejszych sprzętach na końcu giętkiego, elastycznego aparatu umieszczona jest mikrokamera o szerokim polu widzenia, rejestrująca kolorowy obraz, który następnie jest przesyłany do procesora i jest cyfrowo przetwarzany. W razie potrzeby poprzez kanał biopsyjny gastroskopu wprowadza się kleszczyki lub szczoteczkę w celu pobrania materiału do badania histopatologicznego . Pobieranie materiału do badania jest niebolesne.
Kolonoskopia jest zwykle dobrze tolerowana przez pacjenta. Badaniu może towarzyszyć uczucie rozpierania, wzdęcia w jamie brzusznej. Mogą występować krótkotrwałe silniejsze pobolewania w czasie pokonywania ostrych zakrętów jelita. W trakcie badania pacjent leży początkowo na lewym boku, później lekarz poleca zmianę pozycji. Lekarz powoli wprowadza kolonoskop do jelita. Dociera do końcowego odcinka jelita grubego lub nawet do jelita cienkiego i wycofując endoskop ocenia dokładnie wygląd i odchylenia od stanu prawidłowego. Czas trwania badania jest różny w zależności od warunków anatomicznych, reakcji pacjenta oraz stwierdzanych zmian. Przeciętnie trwa od 15 do 30 minut.
profilaktyka, diagnostyka i leczenie endoskopowe
- niewyjaśniona niedokrwistość
- podejrzenie raka jelita grubego
- biegunka o niejasnej przyczynie
- nieswoiste zapalenia jelita grubego - diagnostyka i nadzór
- badania przesiewowe zdrowej populacji w kierunku polipów i raka
- krew w stolcu lub krew utajona w kale
- utrata wagi ciała
- brak apetytu bez uchwytnej przyczyny
- uporczywe parcie na stolec lub bezwiedne oddawanie stolca
- bóle w dolnej części brzucha
- nieregularne oddawnie stolca
- zmiana wyglądu stolca (np. wąski stolec – „ołówkowaty")
Usuwanie polipów, ciał obcych, poszerzanie zwężeń, hamowanie krwawień.
Polip to stwierdzenie opisowe, oznacza każde uniesienie tkanek ponad powierzchnię błony śluzowej. W jelicie grubym wyróżniamy polipy nowotworowe i nienowotworowe. Mogą być pojedyncze lub mnogie. Najczęstszym typem polipów u dorosłych są polipy nowotworowe (gruczolaki). Prawdopodobieństwo przemiany rakowej zależy od typu i wielkości gruczolaka (cewkowy, cewkowo-kosmkowy, kosmkowy). Małe gruczolaki złośliwieją rzadko, natomiast wśród polipów o średnicy ponad 2 cm prawie połowa ma cechy raka inwazyjnego. Określenie typu polipa należy do histopatologa .Gruczolaki jelita grubego mogą pojawić się w każdym wieku, ale wyraźny wzrost zapadalności dotyczy osób po 30 roku życia. Najczęstsze umiejscowienie – w odbytnicy i esicy. Polipy jak również czasem mocno zaawansowane w rozwoju guzy jelita grubego nie dają zazwyczaj żadnych dolegliwości. Jeżeli natomiast występują dolegliwości (opisane powyżej ), które mogą sugerować toczenie się zmiany chorobowej w jelicie, lepiej jest wykonać kolonoskopię profilaktycznie, niż zlekceważyć objawy sygnałowe. Wszystkie polipy do średnicy 10 mm. mogą być usunięte i powinny być usunięte w czasie ambulatoryjnego badania diagnostycznego a następnie zbadane przez histopatologa pod kątem rodzaju polipa i ewentualnego stopnia zaawansowania zmiany nowotworowej . Endoskopowe usuwanie polipów jest zbiegiem całkowicie bezbolesnym.
Na rynku istnieje kilka preparatów służących przygotowaniu pacjenta do kolonoskopii. Z naszego doświadczenia wynika, że najskuteczniejszym preparatem jest FORTRANS.
- Od ok. tygodnia przed badaniem prosimy nie spożywać owoców pestkowych, zwłaszcza z drobnymi pestkami ( winogrona, kiwi, truskawki, jabłka), gdyż zalegają one dłuższy czas w jelicie i przy próbie odessania zalegającej treści płynnej z jelita, mogą być przyczyną zatkania się aparatu w trakcie badania, co w konsekwencji czasem uniemożliwia dalsze jego kontynuowanie.
- Jelito musi być dobrze oczyszczone, wtedy uzyskany obraz będzie wyraźny.
- 2 dni przed badaniem należy zastosować dietę płynną (np. zmiksowana zupa ).
- Fortrans – 1 opakowanie zawiera 4 torebki. Każdą torebkę należy rozpuścić w 1 litrze przegotowanej lub mineralnej, niegazowanej wody (uzyskując w sumie 4 litry płynu). Można poprawić smak, dodając do roztworu sok z cytryny lub grejfruta.
- W przeddzień badania np. od godz. 18:00 należy rozpocząć picie tak przygotowanego roztworu przeczyszczającego popijając systematycznie szklankę co 15 minut. Jeżeli nie uda się wypić 4 litrów w dniu poprzedzającym badanie, pozostałą część płynu należy wypić rano w dniu badania.
- Tydzień przed badaniem nie należy przymować leków hamujących krzepnięcie krwi (Acard, Polocard, Polopiryna, itp).
- W przypadku cukrzycy lub przyjmowania innych leków przeciwkrzepliwych (np. Sintrom) przygotowanie do kolonoskopii należy skonsultować z lekarzem prowadzącym leczenie (który może przejściowo zamienić lek na inny).
- Bez względu na porę badania można przyjąć rano regularnie przyjmowane leki (nasercowe, przeciwnadciśnieniowe i inne) popijając wodą.
Kolonoskopię powinien wykonywać doświadczony lekarz przy asyście pielęgniarki.
W celu zwiększenia komfortu badania można zastosować następujące rodzaje znieczulenia:
- Miejscowe znieczulenie kanału odbytu żelem z lidokainą
- Minimalną sedację (dożylne, domięśniowe lub doustne podanie środka uspokajającego)
- Głębszą sedację z analgezją (dożylne, domięśniowe i doustne podanie środka znieczulającego i przeciwbólowego)
- Pełną anestezję (prowadzoną przez anestezjologa) z monitorowaniem podstawowych parametrów fizjologicznych (tętno, oddech, ciśnienie tętnicze)
