Badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego (przełyku, żołądka i dwunastnicy) za pomocą endoskopu, tj. giętkiego wziernika pozwalającego na zajrzenie do wnętrza badanego narządu. W najnowocześniejszych sprzętach na końcu giętkiego, elastycznego aparatu umieszczona jest mikrokamera o szerokim polu widzenia, rejestrująca kolorowy obraz, który następnie jest przesyłany do procesora cyfrowo przetwarzany. W razie potrzeby poprzez kanał biopsyjny gastroskopu wprowadza się kleszczyki lub szczoteczkę w celu pobrania materiału do badania histopatologicznego lub na obecność bakterii Helicobacter pylori ,tzw. test urazowy. Zarówno badanie jak i pobieranie materiału do badania są niebolesne. Uciążliwy może być występujący odruch wymiotny, który jednak można w dużej mierze opanować oddychając spokojnie i głęboko.
Gastroskopia pozwala na dokładną ocenę błony śluzowej całego górnego odcinka przewodu pokarmowego. Podczas badania ocenia się elastyczność oraz ruchomość ścian przełyku, żołądka i dwunastnicy, fałdy, widoczność naczyń krwionośnych, czynność perystaltyczną, zwraca się uwagę na rodzaj i ilość treści płynnej. Gastroskopia diagnostyczna należy do badań bezpiecznych i dlatego może być wykonywana zarówno w warunkach szpitalnych, jak również ambulatoryjnie. Najczęściej celem badania jest diagnostyka (rozpoznawanie) chorób przewodu pokarmowego, między innymi:
- choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy
- zapalenia błony śluzowej przełyku, żołądka, dwunastnicy
- chorób bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych
- zmian spowodowanych działaniem czynników chemicznych: kwasów i zasad, żółci, niektórych leków
- choroby refluksowej żołądkowo-przełykowej (GERD)
- poszukiwanie przyczyny niedokrwistości
- poszukiwanie miejsca krwawienia
- diagnostyka i wykluczenie łagodnych i złośliwych zmian nowotworowych; w części przypadków możliwe jest wykrycie zmian wczesnych
- ocena zaawansowania zmian chorobowych i ich odpowiednia klasyfikacja np. żylaków przełyku (obecne w przypadku nadciśnienia wrotnego - np. w marskości wątroby), refluksowego zapalenia błony śluzowej przełyku czy źródła krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Ocena ta ma wpływ na proces leczenia.
- w czasie gastroskopii możliwe jest usuwanie ciał obcych (połkniętych lub pozostałych po zabiegu operacyjnym, np. nici chirurgiczne), usuwanie polipów (polipektomia) lub zmian płaskich (mucosectomia), tamowanie krwawień , opaskowanie i obliteracja żylaków przełyku
Wskazania są szerokie. Badanie powinno być wykonane u wszystkich osób po 45 roku życia mających dolegliwości brzuszne. U osób młodszych, gdy istnieje potrzeba weryfikacji rozpoznania lub pojawią się objawy alarmujące (utrata masy ciała, niedokrwistość, zaburzenia połykania, podejrzenie krwawienia z przewodu pokarmowego – krwiste lub fusowate wymioty, smolisty lub krwisty stolec). Poza tym, jeżeli występują objawy dyspeptyczne (ból, dyskomfort zlokalizowany w górnej części brzucha) trwające > 2 miesięcy, również u osoby przyjmującej niesteroidowe leki przeciwzapalne, bóle w klatce piersiowej o niejasnej przyczynie, uporczywe objawy sugerujące chorobę refluksową przełyku, nocne bóel w górnej części brzucha, jeżeli podejrzewamy obecność choroby trzewnej.
Wykonujemy badanie przesiewowe lub kontrolne u chorych ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworu (osoby z długoletnią chorobą refluksową przełyku, z przełykiem Barretta, z niedokrwistością złośliwą w przebiegu zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, po przebytej resekcji żołądka)
W przypadku stwierdzenia wrzodu żołądka lub dwunastnicy wskazane jest wykonanie testu urazowego na obecność Helicobacter pylori. Badanie kontrolne po eradykacji Helicobacter pylori należy przeprowadzić co najmniej 4 tygodnie po zakończeniu antybiotykoterapii.
Gastroskopia jest badaniem bezpiecznym, krótkim (zwykle kilka minut), niebolesnym, mało obciążającym chorego.
Istnieją jednak przeciwwskazania takie jak:
- świeży zawał serca
- ostra niewydolność oddechowa
- niedociśnienie i wstrząs
- niekontrolowane nadciśnienie
- brak współpracy z pacjentem
Ciąża nie jest przeciwwskazaniem do wykonania gastroskopii, jednak należy rozważyć potrzebę jego wykonania.
Jeżeli badanie ma być wykonane przed godziną 14.00, należy zgłosić się do Gabinetu endoskopowego na czczo, jeżeli po 14.00 – można spożyć delikatny posiłek , np. jogurt + kromka chleba, herbata nie póżniej niż 6 godz. przed badaniem.
Gastroskopię wykonuje doświadczony lekarz przy asyście pielęgniarki.
nie mogą zastąpić gastroskopii, mogą być badaniami uzupełniającymi diagnostykę i różnicującymi przyczyny dolegliwości.
W celu zwiększenia komfortu badania można zastosować 4 rodzaje znieczulenia:
- Miejscowe znieczulenie tylnej ściany gardła lidokainą w aerosolu (najczęstszy sposób)
- Minimalną sedację (dożylne, domięśniowe lub doustne podanie środka uspokajającego)
- Głębszą sedację z analgezją (dożylne, domięśniowe i doustne podanie środka znieczulającego i przeciwbólowego)
- Pełną anestezję (prowadzoną przez anestezjologa) z monitorowaniem podstawowych parametrów fizjologicznych (tętno, oddech, ciśnienie tętnicze)
Pacjent leży na lewym boku, z nieco uniesioną górną połową ciała. Jeśli posiada protezy zębowe, powinien wyjąć je przed badaniem. Do jamy ustnej na zęby / dziąsła zakłada się plastikowy ochraniacz. Następnie pacjent otrzymuje polecenie wysunięcia języka, a lekarz wkłada końcówkę gastroskopu do ust i prosi o przełykanie. Pod kontrolą widocznego obrazu endoskopowego endoskop przesuwany jest przez przełyk do żołądka i dwunastnicy.
